Nhập khẩu hóa chất: Căn cứ pháp lý, quy trình và những lưu ý đối với doanh nghiệp

Ngành hóa chất là ngành kinh tế quan trọng nhưng đồng thời tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn, môi trường và sức khỏe con người nên chịu sự quản lý chặt chẽ của pháp luật Việt Nam. Do đó, việc nhập khẩu hóa chất không chỉ là hoạt động thương mại thông thường mà phải tuân thủ hệ thống pháp lý phức hợp nhằm đảm bảo kiểm soát chất nguy hiểm, an toàn vận chuyển, phân loại và yêu cầu đặc thù …

1. Căn cứ pháp lý ngành nhập khẩu hóa chất

Các căn cứ pháp lý chính điều chỉnh hoạt động nhập khẩu hóa chất bao gồm:

• Luật hóa chất 2007 và Luật sửa đổi, bổ sung 2020 quy định về quản lý, sử dụng, phân loại, ghi nhãn, vận chuyển và lưu trữ hóa chất nguy hiểm; trách nhiệm của cơ sở sản xuất  kinh doanh  nhập khẩu; hồ sơ đăng ký, cấp phép đối với nhóm hóa chất đặc thù nguy hiểm như chất gây nổ, chất độc hại, chất dễ cháy.
• Nghị định 113/2017/NĐ-CP, Nghị định 94/2022/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật hóa chất, quy định cụ thể về điều kiện, đăng ký cấp phép, quản lý nhà nước về hóa chất nguy hiểm; danh mục hóa chất thuộc quản lý.
• Thông tư 39/2018/TT-BTC hướng dẫn thủ tục hải quan, khai báo, kiểm tra chuyên ngành đối với hóa chất nhập khẩu (đặc biệt là nhóm hóa chất nguy hiểm cần kiểm tra an toàn, môi trường) và xác định thuế, mã HS phù hợp với từng nhóm hóa chất.
• Thông tư 06/2016/TT-BCT, Thông tư 25/2019/TT-BCT quy định kiểm tra chuyên ngành của bộ Công Thương đối với hóa chất thuộc danh mục quản lý; quy chuẩn an toàn kỹ thuật đối với sản phẩm hóa chất nhập khẩu.
• Thông tư 29/2018/TT-BYT về Danh mục thuốc và nguyên liệu làm thuốc, tờ khai hải quan đối với hóa chất phục vụ y tế.
• Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia liên quan đến an toàn, môi trường, phân loại, bao bì nhãn mác đối với từng loại hóa chất theo từng ngành nghề, mục đích sử dụng.

2. Quy trình nhập khẩu hóa chất

Thông tư 39/2018/TT-BTC cụ thể hóa thủ tục hải quan và kiểm tra chuyên ngành. Đối với mặt hàng hóa chất, doanh nghiệp nhập khẩu thực hiện theo các bước chính sau đây:

Bước 1: Phân loại hóa chất và thu thập tài liệu liên quan

Trước khi thực hiện thủ tục nhập khẩu, doanh nghiệp phải xác định chính xác tên hóa chất, mã HS, nhóm hóa chất nguy hiểm hay không, và các chứng nhận, tài liệu kỹ thuật bắt buộc của lô hàng.

Việc phân loại đúng mã HS quyết định trách nhiệm kiểm tra chuyên ngành, căn cứ điều kiện an toàn, kiểm tra chất lượng trước thông quan.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị: Phiếu an toàn hóa chất SDS hay MSDS, Giấy chứng nhận phân tích COA, tài liệu kỹ thuật, bản mô tả sản phẩm, cam kết sử dụng đúng mục đích.

Bước 2: Đăng ký kiểm tra chuyên ngành nếu thuộc đối tượng quản lý

Căn cứ tại Điều 27, Nghị định 113/2017/NĐ-CP (được bổ sung bởi điểm b Khoản 14, Điều 1, Nghị định 82/2022/NĐ-CP) quy định một số nhóm hóa chất thuộc danh mục kiểm tra chuyên ngành, kiểm soát đặc biệt của Bộ Công Thương hoặc Bộ Y tế. 

Doanh nghiệp phải tiến hành đăng ký kiểm tra chuyên ngành trước khi làm thủ tục hải quan để cơ quan quản lý xác nhận lô hàng đủ tiêu chuẩn an toàn, đúng quy chuẩn kỹ thuật, nhãn mác…

Bước 3: Khai báo hải quan và nộp hồ sơ điện tử

Doanh nghiệp thực hiện khai báo hải quan điện tử, nộp các tài liệu liên quan qua hệ thống VNACCS/VCIS để cơ quan Hải quan kiểm tra thông tin và bàn giao tài liệu hồ sơ đến cơ quan kiểm tra chuyên ngành (nếu có).

Ngoài ra, doanh nghiệp có thể khai báo hải quan thông qua phần mềm của các đơn vị cung cấp dịch vụ. Trong đó, tiêu biểu là hệ thống khai báo hải quan ECUS, với nhiều năm kinh nghiệm và được hàng ngàn doanh nghiệp tin cậy lựa chọn.

Hồ sơ khai gồm: Tờ khai hải quan, hợp đồng mua bán, vận đơn, danh mục hóa chất, SDS, COA, phiếu kiểm tra chuyên ngành (nếu đã cấp).

Bước 4: Kiểm tra hồ sơ và kiểm tra thực tế

Cơ quan Hải quan sẽ đối chiếu tờ khai với các chứng từ kèm theo. Nếu hóa chất thuộc đối tượng kiểm tra chuyên ngành, hồ sơ được chuyển đến cơ quan quản lý chuyên ngành để thẩm định, kiểm tra tài liệu, hoặc yêu cầu kiểm tra thực tế hàng hóa tại cảng. doanh nghiệp nên chủ động phối hợp để rút ngắn thời gian kiểm tra.

Bước 5: Nộp thuế và thông quan hàng hóa

Sau khi hải quan và các cơ quan chuyên ngành xác nhận hồ sơ hợp lệ, doanh nghiệp sẽ thực hiện kê khai và nộp các khoản thuế (thuế nhập khẩu, thuế GTGT, phí liên quan nếu có).

Khi có biên lai nộp thuế, cơ quan Hải quan sẽ chấp nhận thông quan, và doanh nghiệp có thể làm thủ tục nhận hàng và vận chuyển tới kho lưu giữ, tiếp tục các bước phân phối nội địa.

Bước 6: Lưu hồ sơ và thực hiện nghĩa vụ sau nhập khẩu

Sau khi hàng đã thông quan, doanh nghiệp phải lưu hồ sơ nhập khẩu, SDS, chứng từ kiểm tra chuyên ngành theo quy định để sẵn sàng cho việc kiểm tra sau thông quan nếu bị cơ quan chức năng yêu cầu. Đồng thời, doanh nghiệp cần tuân thủ các quy định an toàn lao động, bảo vệ môi trường trong quá trình lưu trữ, phân phối hóa chất theo pháp luật hiện hành.

3. Những lưu ý cho doanh nghiệp nhập khẩu hóa chất

Các lưu ý quan trọng doanh nghiệp cần nắm rõ để tránh rủi ro pháp lý cũng như bảo vệ uy tín doanh nghiệp khi nhập khẩu hóa chất bao gồm:

3.1 Xác định đúng nhóm hóa chất và nghĩa vụ pháp lý liên quan

Mỗi loại hóa chất có đặc tính, mức độ nguy hiểm khác nhau. Việc xác định sai nhóm hóa chất sẽ dẫn đến khai mã HS sai, từ đó ảnh hưởng đến thuế suất, nghĩa vụ kiểm tra chuyên ngành và tiêu chuẩn an toàn áp dụng.

3.2 Chuẩn bị hồ sơ kỹ thuật đầy đủ, chính xác

Hồ sơ kỹ thuật như SDS, COA, MSDS (nếu có), mô tả sản phẩm phải đầy đủ, rõ ràng, hợp lệ theo tiêu chuẩn nước nhập khẩu và tiêu chuẩn Việt Nam. Khi hồ sơ bị thiếu, không phù hợp, cơ quan kiểm tra chuyên ngành có quyền từ chối kiểm tra, yêu cầu bổ sung hoặc kiểm tra lại, làm gián đoạn quá trình thông quan.

3.3 Tối ưu quy trình xử lý hồ sơ

Trong hợp đồng mua bán quốc tế (Incoterms), doanh nghiệp cần thống nhất điều khoản rõ ràng về trách nhiệm phân loại, bao bì, nhãn mác, giấy tờ liên quan giữa người bán và người mua. Điều khoản vận chuyển hóa chất nguy hiểm (ADR, IMDG, IATA) và bảo hiểm chuyên ngành nên được ghi rõ để giảm rủi ro thiệt hại, mất mát hàng hóa trên đường vận chuyển.

3.4 Nắm rõ yêu cầu kiểm tra chuyên ngành

Không phải lô hóa chất nào cũng thuộc diện kiểm tra chuyên ngành, nhưng đối với nhóm bắt buộc, doanh nghiệp phải chủ động đăng ký kiểm tra trước khi khai hải quan. Việc chậm đăng ký hoặc thiếu tài liệu sẽ làm chậm thời gian thông quan, phát sinh chi phí lưu kho, phạt chậm thông quan.

3.5 Lưu giữ hồ sơ và tuân thủ an toàn nội bộ

Sau khi hàng hóa đã nhập khẩu thành công, doanh nghiệp vẫn phải tuân thủ các quy định về quản lý, lưu trữ, sử dụng SDS trong kho, huấn luyện nhân sự an toàn, xử lý chất thải, ứng phó sự cố theo quy định Luật hóa chất và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Hồ sơ hải quan phải được lưu trữ trong kho và sẵn sàng khi bị cơ quan chức năng kiểm tra.

3.6 Cập nhật pháp luật thường xuyên

Pháp luật liên quan đến hóa chất, an toàn, môi trường, kiểm tra chuyên ngành thường xuyên thay đổi, đặc biệt các điều kiện bổ sung đối với hóa chất nguy hiểm. doanh nghiệp cần theo dõi cập nhật danh mục kiểm tra chuyên ngành, tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia, quy chuẩn mới để điều chỉnh quy trình nhập khẩu kịp thời.

Tổng kết lại, nhập khẩu hóa chất là hoạt động kinh doanh đòi hỏi doanh nghiệp phải nắm vững căn cứ pháp lý, quy trình thủ tục và các văn bản hướng dẫn liên quan, đồng thời hiểu rõ các lưu ý quan trọng để tuân thủ pháp luật, giảm thiểu rủi ro và chi phí phát sinh. Việc chuẩn bị hồ sơ kỹ thuật chính xác, phân loại hóa chất đúng, tuân thủ kiểm tra chuyên ngành và lưu giữ hồ sơ chặt chẽ không chỉ đảm bảo thông quan thuận lợi mà còn là cơ sở để doanh nghiệp xây dựng hoạt động nhập khẩu hóa chất bền vững, an toàn và hiệu quả.

Dương Nguyễn

Theo quy định hiện nay, Doanh nghiệp nhập khẩu hóa chất bắt buộc phải khai báo hải quan bằng phần mềm điện tử, vì hóa chất thuộc nhóm hàng quản lý đặc thù. Việc sử dụng phần mềm khai hải quan sẽ giúp doanh nghiệp truyền tờ khai nhanh, giảm sai sót, đáp ứng quy định pháp luật và rút ngắn thời gian thông quan.

Phần mềm ECUS (ECUS5-VNACCS) là giải pháp khai hải quan điện tử toàn diện của Công ty Thái Sơn, giúp doanh nghiệp nhập khẩu hóa chất nhanh chóng, chính xác và tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật. Với khả năng kết nối trực tiếp hệ thống VNACCS/VCIS, ECUS hỗ trợ truyền tờ khai chỉ trong thời gian ngắn, giảm thiểu sai sót, tiết kiệm chi phí và rút ngắn thời gian thông quan.

Bạn cần hỗ trợ tư vấn thêm về giải pháp phần mềm, xin vui lòng liên hệ Trung tâm dịch vụ khách hàng 24/7 1900 4767 - 1900 4768 để được tư vấn và hướng dẫn chi tiết.