7 chính sách xuất nhập khẩu có hiệu lực từ tháng 10/2026: Doanh nghiệp cần lưu ý

Từ tháng 10/2026, nhiều quy định mới liên quan đến thủ tục hải quan điện tử, khai báo phương tiện vận tải, cửa khẩu thông minh, kinh doanh gạo và hoạt động mua bán hàng hóa của doanh nghiệp FDI bắt đầu được áp dụng.

Các thay đổi này tác động trực tiếp đến doanh nghiệp xuất nhập khẩu, doanh nghiệp vận tải, đại lý hải quan, đại lý hàng hải, đơn vị cung cấp phần mềm khai báo và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Tổng quan 7 chính sách và thời điểm áp dụng trong tháng 10/2026

1. Thực hiện thủ tục qua Cơ chế một cửa quốc gia và Cơ chế một cửa ASEAN

Từ ngày 15/10/2026, Nghị định 336/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực. Nghị định quy định việc thực hiện thủ tục hành chính đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh và phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh thông qua Cổng thông tin một cửa quốc gia.

Các giao dịch điện tử bao gồm:

• Khai, tiếp nhận và phản hồi thông tin xử lý hồ sơ;
• Chuyển chứng từ điện tử đến hệ thống xử lý chuyên ngành;
• Nhận kết quả xử lý từ các cơ quan chuyên ngành;
• Chuyển kết quả đến hệ thống hải quan để phục vụ quyết định thông quan.

Điều doanh nghiệp cần làm là rà soát tài khoản hải quan, chữ ký số, quy trình khai báo và khả năng kết nối của phần mềm với Cổng thông tin một cửa quốc gia.

2. Áp dụng chỉ tiêu và mẫu khai báo mới đối với phương tiện vận tải

Thông tư 127/2026/TT-BTC, có hiệu lực từ ngày 15/10/2026, quy định chỉ tiêu thông tin và mẫu chứng từ khi làm thủ tục xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh đối với phương tiện vận tải.

Quy định được thiết kế riêng cho từng loại hình:

• Tàu biển tại cửa khẩu cảng biển;
• Tàu bay tại cửa khẩu cảng hàng không;
• Phương tiện đường bộ;
• Phương tiện đường thủy nội địa;
• Tàu hỏa liên vận quốc tế.

Việc khai báo được thực hiện qua Cổng thông tin một cửa quốc gia. Khi hệ thống gặp sự cố, doanh nghiệp sử dụng chứng từ giấy theo mẫu tương ứng.

Doanh nghiệp vận tải và đại lý nên cập nhật biểu mẫu, phân công lại trách nhiệm khai báo và chuẩn bị sẵn phương án dự phòng khi hệ thống điện tử gián đoạn.

3. Quy định quản lý hải quan tại Cửa khẩu thông minh

Từ ngày 15/10/2026, Thông tư 128/2026/TT-BTC quy định việc kiểm tra, giám sát và quản lý hải quan đối với hàng hóa, phương tiện hoạt động trong khu vực Cửa khẩu thông minh.

Một số nội dung đáng chú ý gồm:

• Khu vực cửa khẩu phải có camera, barie điện tử, cân điện tử và hệ thống quản lý hàng hóa kết nối với hệ thống hải quan;
• Hàng nhập khẩu được lưu giữ tại khu vực Cửa khẩu thông minh tối đa 30 ngày;
• Việc thay đổi phương tiện chứa hàng hoặc đóng gói lại phải được thông báo cho cơ quan Hải quan;
• Phương tiện vận tải thông minh không người lái không phải làm thủ tục xuất nhập cảnh nhưng vẫn chịu sự kiểm tra, giám sát hải quan;
• Đơn vị quản lý cửa khẩu phải cung cấp danh sách phương tiện không người lái cho cơ quan Hải quan.

Doanh nghiệp cần theo dõi chặt thời hạn lưu giữ hàng hóa và bổ sung bước thông báo hải quan vào quy trình xử lý hàng tại cửa khẩu.

4. Chứng từ điện tử phải đáp ứng chuẩn dữ liệu JSON mới

Từ ngày 15/10/2026, Quyết định 1434/QĐ-CHQ được áp dụng, quy định định dạng thông điệp dữ liệu đối với chứng từ điện tử liên quan đến hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.

Dữ liệu trao đổi giữa hệ thống hải quan và hệ thống của doanh nghiệp phải tuân thủ chuẩn JSON DataFormat. Đây là thay đổi kỹ thuật nhưng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng truyền, nhận chứng từ và tiến độ thông quan.

Doanh nghiệp nên:

• Làm việc với nhà cung cấp phần mềm khai báo hải quan
  → Ví dụ: Công ty phát triển công nghệ Thái Sơn là nhà cung cấp phần mềm hải quan ECUS,
  → Tổng đài HTKH 24/7: 1900 4767 (Miền Bắc) -1900 4768 (Miền Trung & Miền Nam).
• Kiểm tra phiên bản phần mềm đang sử dụng;
• Thử nghiệm kết nối và truyền dữ liệu trước ngày áp dụng;
• Xây dựng phương án xử lý khi chứng từ bị từ chối do sai định dạng.

Quyết định mới đồng thời thay thế các quy định tạm thời trước đó tại Quyết định 748/QĐ-CHQ và Quyết định 1143/QĐ-CHQ.

5. Điều kiện mới đối với kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo

Nghị định 365/2026/NĐ-CP của Chính phủ có hiệu lực từ ngày 01/10/2026.

Để được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo, thương nhân phải có:

• Ít nhất một kho chuyên dùng để chứa thóc, gạo;
• Ít nhất một cơ sở xay xát gạo;
• Kho và cơ sở xay xát đáp ứng quy định về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.

Kho và cơ sở xay xát có thể thuộc sở hữu hoặc được thuê. Nếu thuê, doanh nghiệp phải có hợp đồng bằng văn bản và bảo đảm thời hạn thuê phù hợp với thời hạn của Giấy chứng nhận.

Cơ sở đã được sử dụng làm căn cứ cấp Giấy chứng nhận cho một thương nhân không được tiếp tục cho thương nhân khác sử dụng làm căn cứ xin cấp giấy chứng nhận.

Đối với hoạt động nhập khẩu gạo, thương nhân phải thông báo kế hoạch nhập khẩu với Bộ Công Thương theo quy định.

Doanh nghiệp kinh doanh gạo nên kiểm tra lại hồ sơ pháp lý của kho, cơ sở xay xát và hợp đồng thuê trước khi thực hiện thủ tục cấp hoặc duy trì Giấy chứng nhận.

6. Quy định mới đối với hoạt động mua bán hàng hóa của doanh nghiệp FDI

Từ ngày 18/10/2026, Nghị định 342/2026/NĐ-CP điều chỉnh hoạt động mua bán hàng hóa và các hoạt động liên quan trực tiếp của nhà đầu tư nước ngoài, tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

Phạm vi điều chỉnh bao gồm quyền xuất khẩu, quyền nhập khẩu, quyền phân phối và các hoạt động liên quan đến mua bán hàng hóa.

Doanh nghiệp FDI cần rà soát:

• Phạm vi quyền kinh doanh đang được ghi nhận;
• Danh mục hàng hóa được phép xuất khẩu, nhập khẩu hoặc phân phối;
• Hoạt động nào phải có Giấy phép kinh doanh;
• Sự phù hợp giữa hoạt động thực tế với giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, đăng ký doanh nghiệp và giấy phép chuyên ngành.

7. Thủ tục mới tại cửa khẩu cảng do Bộ Công an quản lý

Nghị định 289/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/10/2026, quy định việc quản lý, bảo đảm an ninh và trật tự tại cửa khẩu cảng thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công an.

Các nội dung chính gồm:

• Thủ tục đối với người và tàu thuyền xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh;
• Thủ tục chuyển cảng đi, chuyển cảng đến;
• Cấp giấy phép đi bờ cho thuyền viên;
• Cấp giấy phép xuống tàu.

Doanh nghiệp vận tải, đại lý hàng hải và đơn vị khai thác tàu cần cập nhật quy trình, hồ sơ và đầu mối thực hiện thủ tục đối với người, thuyền viên và phương tiện.

Doanh nghiệp nên ưu tiên thực hiện 5 việc

Trước các mốc 01/10, 15/10 và 18/10/2026, doanh nghiệp nên:

Từ ngày mai, 01/10/2026 một số chính sách chính thức có hiệu lực. Việc chuẩn bị sớm sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế lỗi khai báo, tránh gián đoạn thông quan và giảm rủi ro không đáp ứng điều kiện kinh doanh khi các quy định mới chính thức được áp dụng.

Nội dung trên được biên tập & tổng hợp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện các đầu việc cần chuẩn bị; khi áp dụng cho trường hợp cụ thể, doanh nghiệp cần đối chiếu toàn văn văn bản và hướng dẫn của cơ quan quản lý.

Tài Phạm (Tổng hợp)