Với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, xuất xứ hàng hóa không chỉ là dòng “Made in...” trên nhãn hay một ô thông tin trên tờ khai. Đây là căn cứ để cơ quan hải quan xem xét chính sách thuế, ưu đãi theo hiệp định thương mại tự do, biện pháp phòng vệ thương mại và tính hợp lệ của hồ sơ. Nếu thông tin giữa C/O, hóa đơn, vận đơn, nhãn hàng và thực tế hàng hóa không thống nhất, doanh nghiệp có thể phải giải trình hoặc khai bổ sung.

1. Hiểu đúng về xuất xứ hàng hóa

Theo hệ thống quy định hiện hành, một hàng hóa có thể được coi là có xuất xứ khi được sản xuất toàn bộ tại một nước, nhóm nước hoặc vùng lãnh thổ, hoặc tuy dùng nguyên liệu từ nhiều nguồn nhưng đáp ứng quy tắc xuất xứ tương ứng. Nghị định 31/2018/NĐ-CP của Chính phủ, ban hành và có hiệu lực ngày 08/03/2018 là văn bản nền tảng quy định chi tiết Luật Quản lý ngoại thương về xuất xứ hàng hóa.

Doanh nghiệp không nên hiểu xuất xứ theo cảm tính. Một sản phẩm chỉ đóng gói, dán nhãn hoặc thực hiện công đoạn đơn giản tại Việt Nam chưa chắc đủ điều kiện khai xuất xứ Việt Nam.

2. Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì trước khi khai xuất xứ?

Trước khi làm thủ tục, doanh nghiệp nên chuẩn hóa bộ hồ sơ chứng minh xuất xứ. Với hàng xuất khẩu, hồ sơ cần thể hiện nguyên liệu đầu vào, nhà cung cấp, quy trình sản xuất, định mức, bảng kê chi phí hoặc tài liệu chứng minh tiêu chí xuất xứ. Với hàng nhập khẩu, cần kiểm tra C/O, mã HS, mô tả hàng hóa, số lượng, trọng lượng và điều kiện vận chuyển.

Với lô hàng phức tạp hoặc giá trị lớn, doanh nghiệp có thể cân nhắc xác định trước xuất xứ. Theo Thông tư 33/2023/TT-BTC, hồ sơ nộp đến Tổng cục Hải quan gồm đơn đề nghị, bảng kê khai chi phí sản xuất, bảng khai báo xuất xứ của nhà sản xuất hoặc nhà cung cấp nguyên liệu trong nước khi có, quy trình sản xuất hoặc giấy chứng nhận phân tích thành phần nếu có, cùng catalogue hoặc hình ảnh hàng hóa.

3. Quy trình hải quan kiểm tra, xác định, xác minh xuất xứ

Thông tư 33/2023/TT-BTC của Bộ Tài chính, ban hành ngày 31/05/2023, có hiệu lực từ ngày 15/07/2023, quy định việc khai nộp chứng từ và thủ tục kiểm tra, xác định, xác minh xuất xứ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu. Khi doanh nghiệp khai tờ khai, cơ quan hải quan kiểm tra trên cơ sở nội dung khai báo, hồ sơ hải quan, chứng từ xuất xứ nếu có, kết quả kiểm tra thực tế và thông tin quản lý rủi ro.

Nếu thông tin phù hợp, xuất xứ được chấp nhận. Nếu có nghi ngờ về xuất xứ hàng xuất khẩu hoặc có cảnh báo gian lận, chuyển tải bất hợp pháp, Chi cục Hải quan có thể kiểm tra thực tế hàng hóa và yêu cầu người khai hải quan trong thời hạn 10 ngày nộp tài liệu chứng minh. Tài liệu có thể gồm chứng từ xuất xứ, hóa đơn nguyên liệu, quy trình sản xuất, bảng kê khai chi phí và hồ sơ liên quan.

Với hàng nhập khẩu, cơ quan hải quan kiểm tra tính hợp lệ của chứng từ xuất xứ, sự phù hợp giữa chứng từ và tờ khai, điều kiện vận tải trực tiếp, tiêu chí xuất xứ và khả năng đáp ứng ưu đãi thuế quan. Khi chưa đủ cơ sở, cơ quan hải quan có thể xác minh với cơ quan cấp C/O, người xuất khẩu, người sản xuất hoặc cơ quan hải quan nước xuất khẩu.

4. Những điểm doanh nghiệp nên tự kiểm trước khi truyền tờ khai

• Đối chiếu mã HS với quy tắc xuất xứ áp dụng cho từng thị trường hoặc hiệp định.
• Kiểm tra C/O: số tham chiếu, ngày cấp, người xuất khẩu, mô tả hàng, tiêu chí xuất xứ, số lượng và trọng lượng.
• Đảm bảo invoice, packing list, vận đơn, nhãn hàng, hợp đồng và chứng từ xuất xứ không mâu thuẫn.
• Lưu hồ sơ nguyên liệu, định mức, quy trình sản xuất, bảng tính chi phí và chứng từ nhà cung cấp.
• Kiểm tra chứng từ vận tải trực tiếp, nhất là lô hàng đi qua nước trung gian.

Nhiều vướng mắc xuất phát từ dữ liệu chưa đồng bộ giữa mua hàng, logistics, sản xuất và khai báo hải quan. Doanh nghiệp nên rà soát xuất xứ trước khi truyền tờ khai, nhất là lô hàng xin ưu đãi thuế.

5. ECUS hỗ trợ doanh nghiệp quản lý hồ sơ khai báo rõ ràng hơn

Với phần mềm khai hải quan điện tử ECUS, doanh nghiệp có thể quản lý dữ liệu tờ khai, chứng từ và thông tin lô hàng trên cùng một quy trình. Khi hồ sơ xuất xứ đầy đủ và dữ liệu khai báo nhất quán, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong quá trình thông quan.

Trên đây là những chia sẻ từ Hải quan điện tử ECUS . Hy vọng những thông tin từ bài viết sẽ giúp ích cho doanh nghiệp trong việc thực đầy đủ và đúng các quy định.

Tài Phạm