Soi chiếu Container là gì? Quy định và tiêu chí lựa chọn Container

Hàng về đến cảng, container chờ thông quan nhưng doanh nghiệp không biết lô hàng của mình có bị yêu cầu soi chiếu hay không. Đây là tình huống phổ biến, đặc biệt khi hàng có thời hạn giao gấp. Hiểu cơ chế lựa chọn soi chiếu và biết cách tra cứu chủ động giúp doanh nghiệp bố trí kế hoạch vận chuyển, tránh phát sinh chi phí không cần thiết.

Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là những đơn vị mới tham gia lĩnh vực xuất nhập khẩu, việc hiểu đúng quy trình soi chiếu container là rất quan trọng. Đây không chỉ là hoạt động kiểm tra của cơ quan Hải quan mà còn là bước hỗ trợ doanh nghiệp rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí phát sinh và chủ động hơn trong kế hoạch giao nhận hàng hóa.

1. Soi chiếu container là gì và tại sao hải quan làm điều này?

Soi chiếu container là hình thức kiểm tra hàng hóa xuất nhập khẩu bằng máy soi tia X, container được đưa qua thiết bị soi mà không cần mở niêm phong hay dỡ hàng. Cán bộ hải quan sẽ phân tích hình ảnh thu được để xác định nội dung bên trong có khớp với khai báo hay không. Nếu phát hiện dấu hiệu nghi vấn sau khi soi, cơ quan hải quan mới tiến hành kiểm tra thực tế thêm.

Đây là một trong những công cụ kiểm soát rủi ro của ngành hải quan, nhằm phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng hóa cấm. Một điểm doanh nghiệp cần lưu ý: cơ quan hải quan không thu bất kỳ khoản phí nào trong quá trình soi chiếu container, theo quy định tại Điều 18 Luật Hải quan 2014 (Luật số 54/2014/QH13).

2. Cơ sở pháp lý và tiêu chí lựa chọn container soi chiếu

Làm sao để biết container hàng thuộc diện phải soi chiếu? Việc lựa chọn container nào cần soi chiếu không phải ngẫu nhiên. Theo giải đáp chính thức của Tổng cục Hải quan, căn cứ Điều 17 Thông tư 81/2019/TT-BTC của Bộ Tài chính về quản lý rủi ro trong hoạt động nghiệp vụ hải quan, các tiêu chí lựa chọn gồm:

• Mức độ tuân thủ pháp luật của người khai hải quan, doanh nghiệp có lịch sử vi phạm sẽ bị đánh giá rủi ro cao hơn.
• Phân loại rủi ro (hạng) của người khai, hệ thống VNACCS/VCIS tự động xếp hạng dựa trên dữ liệu lịch sử giao dịch.
• Lịch sử vi phạm liên quan, các trường hợp từng khai sai mã HS, giá trị hoặc số lượng hàng.
• Mục tiêu và yêu cầu quản lý hải quan trong từng thời kỳ, hải quan có thể tăng cường soi chiếu đối với một số mặt hàng hoặc tuyến vận chuyển cụ thể theo chỉ đạo.

Quy trình kiểm tra hàng hóa XNK bằng máy soi container được quy định chi tiết tại Quyết định số 3272/QĐ-TCHQ ngày 24/11/2020 của Tổng cục Hải quan, áp dụng cho hàng xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh và tái xuất.

3. Quy trình soi chiếu container được thực hiện như thế nào?

Ngày 31/10/2025, Chi cục Hải quan khu vực III đã ban hành Quyết định số 1324/QĐ-HQKV3 về Quy định kiểm tra hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu bằng máy soi. Quy trình này được triển khai theo 2 giai đoạn nhằm tăng cường đánh giá tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp, kiểm soát rủi ro, phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại, đồng thời tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu trên địa bàn thành phố.

3.1 Thời điểm soi chiếu container

Theo quy trình, việc soi chiếu container chủ yếu được thực hiện trong quá trình xếp dỡ hàng hóa từ phương tiện vận tải xuống kho, bãi, cảng hoặc khu vực cửa khẩu xuất. Cụ thể, ngay khi tàu cập cảng, container sẽ được doanh nghiệp cảng vận chuyển đến địa điểm soi chiếu. Sau khi hoàn tất việc soi chiếu, container mới được đưa về vị trí tại kho, bãi cảng.

Việc bố trí soi chiếu ở thời điểm sớm giúp cơ quan Hải quan có cơ sở đánh giá nhanh tình trạng hàng hóa, đồng thời hạn chế việc phải di chuyển, bốc dỡ nhiều lần trong các bước xử lý tiếp theo.

3.2 Phân tích hình ảnh soi chiếu

Hình ảnh soi chiếu container được phân tích bằng hệ thống máy soi hiện đại. Thông qua hình ảnh này, cơ quan Hải quan có thể phát hiện sớm các dấu hiệu rủi ro, nghi vấn liên quan đến hàng hóa khai báo hoặc dấu hiệu vi phạm.

Từ kết quả phân tích, Hải quan sẽ lựa chọn hình thức kiểm tra phù hợp. Điều này giúp việc kiểm tra tập trung hơn vào các lô hàng có dấu hiệu rủi ro, thay vì áp dụng kiểm tra thực tế một cách dàn trải.

4. Lợi ích của quy trình soi chiếu container đối với doanh nghiệp

4.1 Tiết kiệm thời gian và chi phí

Điểm nổi bật của quy trình soi chiếu container là giúp nhiều lô hàng được miễn kiểm tra thực tế nếu không phát hiện dấu hiệu nghi vấn. Nhờ đó, thời gian thông quan được rút ngắn đáng kể.

Doanh nghiệp cũng có thể giảm chi phí bốc dỡ, lưu kho, lưu bãi và hạn chế các chi phí phát sinh do kéo dài thời gian làm thủ tục.

4.2 Tăng tính chủ động trong sản xuất, kinh doanh

Khi quy trình soi chiếu được thực hiện sớm và kế hoạch được thông báo công khai, doanh nghiệp có thêm cơ sở để chủ động trong kế hoạch giao nhận hàng hóa, sản xuất và kinh doanh.

Theo đại diện Chi cục Hải quan khu vực III, việc soi chiếu không nhằm cản trở hay kéo dài thời gian làm thủ tục, mà là biện pháp hỗ trợ để quá trình thông quan diễn ra an toàn, minh bạch và hiệu quả hơn.

5. Mối liên hệ giữa soi chiếu và phân luồng hải quan

Trong quy trình thông quan điện tử VNACCS/VCIS, tờ khai được tự động phân vào một trong ba luồng: Luồng Xanh (miễn kiểm tra hồ sơ và hàng hóa), Luồng Vàng (kiểm tra hồ sơ, miễn kiểm tra hàng), Luồng Đỏ (kiểm tra cả hồ sơ lẫn hàng - luồng có thể phát sinh yêu cầu soi chiếu container).

Lưu ý: soi chiếu bằng máy và kiểm hóa thủ công là hai hình thức khác nhau. Hải quan có thể yêu cầu soi chiếu mà không cần mở niêm phong, và chỉ kiểm hóa thêm nếu kết quả ảnh soi có nghi vấn.

6. Cách tra cứu danh sách container cần soi chiếu

Tổng cục Hải quan đã công khai danh sách container có yêu cầu kiểm tra bằng máy soi trên Cổng thông tin điện tử. Doanh nghiệp có thể chủ động tra cứu trước và trong quá trình làm thủ tục.

Cách thực hiện gồm có 4 bước như sau:

Bước 1: Truy cập đường link: https://www.customs.gov.vn/index.jsp?pageId=4881&cid=7441

Bước 2: Chọn loại hình hàng hóa: nhập khẩu hoặc xuất khẩu.

Bước 3: Nhập số container cần kiểm tra, chọn khoảng thời gian.

Bước 4: Hệ thống trả về kết quả: container có thuộc diện soi chiếu hay không.

Danh sách này được cập nhật thường xuyên, giúp doanh nghiệp nắm thông tin kịp thời để bố trí xe vận chuyển, nhân sự giám sát và điều phối kho bãi phù hợp.

7. Khi container bị yêu cầu soi chiếu, doanh nghiệp cần làm gì?

Nếu tra cứu và xác nhận container thuộc diện soi chiếu, doanh nghiệp cần thực hiện các bước sau:

• Đăng ký thủ tục đưa hàng vào trạm soi container tại cơ quan hải quan quản lý.
• Bố trí phương tiện đưa container đến khu vực máy soi (container không cần cắt niêm phong).
• Chờ kết quả phân tích ảnh soi, hải quan sẽ thông báo cho thông quan hoặc tiến hành kiểm tra thực tế bổ sung nếu cần.
• Chuẩn bị hồ sơ chứng từ sẵn sàng xuất trình trong trường hợp hải quan yêu cầu kiểm tra kết hợp.

Với máy soi di động hiện đại đã được triển khai, thời gian soi chiếu một container đã rút ngắn đáng kể so với kiểm hóa thủ công truyền thống.

7.1 Lưu ý đối với Doanh nghiệp khi tham gia quy trình soi chiếu container

a) Theo dõi kế hoạch soi chiếu được công khai

Chi cục Hải quan khu vực III thực hiện thông báo rõ ràng, công khai kế hoạch soi chiếu để doanh nghiệp có thể chủ động chuẩn bị. Doanh nghiệp nên thường xuyên theo dõi thông tin từ cơ quan Hải quan và doanh nghiệp cảng để nắm thời gian, địa điểm, phương án phối hợp.

Việc chủ động nắm kế hoạch giúp doanh nghiệp sắp xếp nhân lực, phương tiện và thời gian làm hàng phù hợp, hạn chế tình trạng ùn ứ hoặc phát sinh vướng mắc trong quá trình thông quan.

b) Chuẩn bị hồ sơ và phối hợp đúng quy trình

Dù hoạt động soi chiếu được thực hiện bằng máy soi, doanh nghiệp vẫn cần đảm bảo thông tin khai báo hàng hóa chính xác, đầy đủ và phù hợp với thực tế lô hàng. Đây là cơ sở quan trọng để cơ quan Hải quan đối chiếu khi phân tích hình ảnh soi chiếu.

Đối với người mới bắt đầu trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, cần hiểu rằng soi chiếu container không phải là thủ tục nhằm gây khó khăn, mà là một bước kiểm soát rủi ro trong quá trình thông quan.

Trên đây là những chia sẻ từ Hải quan điện tử ECUS về soi chiếu Container, để giảm nguy cơ thuộc diện soi chiếu, DN cần xây dựng lịch sử tuân thủ tốt là cách hiệu quả nhất. Cụ thể: khai báo đúng mã HS, trị giá và số lượng thực tế; hạn chế sửa/hủy tờ khai; đảm bảo chứng từ đồng bộ với thực tế hàng hóa. Doanh nghiệp tuân thủ tốt sẽ được hệ thống VNACCS/VCIS phân loại rủi ro thấp, từ đó giảm dần tần suất bị lựa chọn soi chiếu.

ECUS là giải pháp phần mềm khai hải quan điện tử chuyên nghiệp giúp hỗ trợ doanh nghiệp quản lý hồ sơ chứng từ và khai báo hải quan chính xác ngay từ đầu. Doanh nghiệp cần hỗ trợ nghiệp vụ xin vui lòng liên hệ tổng đài HTKH 1900 4767 (Miền Bắc) - 1900 4768 (Miền Trung - Nam) để được giúp đỡ và hướng dẫn cụ thể.

Tài Phạm