Thẩm quyền của cơ quan hải quan về xử phạt vi phạm hành chính trong một số lĩnh vực liên quan

Ngày 09/03/2026, Cục Hải quan ban hành Công văn 13537/CHQ-PC, liệt kê hàng loạt Nghị định của Chính phủ liên quan đến xử phạt vi phạm hành chính trong nhiều lĩnh vực khác nhau như an ninh trật tự, sở hữu trí tuệ và ngân hàng…

Công văn 13537/CHQ-PC yêu cầu các đơn vị Hải quan địa phương phải nhanh chóng nghiên cứu và triển khai các quy định này vào thực tế công việc, đồng thời tuyên truyền và phổ biến thông tin rộng rãi đến người khai hải quan, người nộp thuế. Đây là nỗ lực nhằm đảm bảo tính thống nhất và hiệu quả trong việc quản lý nhà nước và xử lý vi phạm thuộc thẩm quyền của ngành hải quan. Dưới đây là những điểm đáng chú ý của các Nghị định được liệt kê tại Công văn số 13537/CHQ-PC.

1. Nghị định số 211/2025/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính đối với hoạt động mật mã dân sự

Nghị định 211/2025/NĐ-CP quy định chi tiết điều kiện cấp phép kinh doanh và xuất nhập khẩu sản phẩm mật mã dân sự (MMDS). Sửa đổi Nghị định 15/2020/NĐ-CP để tăng mức phạt đối với hành vi kinh doanh sản phẩm MMDS không đúng giấy phép.

Thẩm quyền của Hải quan:

› Kiểm tra chứng từ: Hải quan có quyền yêu cầu xuất trình Giấy phép xuất khẩu, nhập khẩu sản phẩm MMDS do Ban Cơ yếu Chính phủ cấp khi làm thủ tục thông quan.

› Xử phạt: Hải quan có thẩm quyền xử phạt đối với các hành vi vi phạm quy định về xuất khẩu, nhập khẩu sản phẩm MMDS (ví dụ: khai sai chủng loại sản phẩm MMDS để né tránh giấy phép) theo quy định tại Điều 119a, Nghị định 211/2025/NĐ-CP.

2. Nghị định 282/2025/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về an ninh trật tự, an toàn xã hội

Đây là văn bản thay thế, bổ sung cho Nghị định 144/2021/NĐ-CP, cập nhật các hành vi vi phạm mới trong bối cảnh an ninh mạng và trật tự biên giới.

Thẩm quyền của Hải quan:

› Điều 102 quy định thẩm quyền của Hải quan trong việc xử phạt các hành vi liên quan đến việc vận chuyển trái phép vũ khí, công cụ hỗ trợ, pháo hoa hoặc các chất ma túy qua cửa khẩu nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

› Cơ quan Hải quan có quyền tạm giữ người, tang vật theo thủ tục hành chính tại khu vực cửa khẩu để bàn giao cho cơ quan Công an hoặc thực hiện xử phạt theo thẩm quyền quy định tại Điều 58 của Nghị định này.

3. Nghị định số 296/2025/NĐ-CP quy định cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt

Nghị định số 296/2025/NĐ-CP quy định quy trình kỹ thuật để ép buộc cá nhân, tổ chức thực hiện quyết định xử phạt.

Thứ tự áp dụng các biện pháp cưỡng chế như sau:

1. Khấu trừ một phần thu nhập;
2. Khấu trừ tiền trong tài khoản;
3. Tịch thu tiền, tài sản khác mà đối tượng bị cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính tẩu tán;
4. Kê biên tài sản có giá trị tương ứng với số tiền phạt để bán đấu giá;
5. Buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả (Dừng làm thủ tục hải quan).

Thẩm quyền của Hải quan:

› Biện pháp mạnh: Cơ quan Hải quan (Cục trưởng Cục Hải quan, Chi cục trưởng) có thẩm quyền ra quyết định dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu của tổ chức, cá nhân vi phạm để cưỡng chế thi hành quyết định thuế hoặc quyết định xử phạt hành chính.

› Phối hợp ngân hàng: Yêu cầu các tổ chức tín dụng cung cấp thông tin tài khoản của đối tượng bị cưỡng chế.

4. Nghị định 301/2025/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực Thủy sản

Nghị định 301/2025/NĐ-CP quy định về xử phạt VPHC trong lĩnh vực thủy sản. Đáng chủ ý, Nghị định tăng mức phạt tối đa đối với hành vi vi phạm về nhật ký khai thác và vận chuyển thủy sản trái phép.

Thẩm quyền của Hải quan:

› Kiểm soát nguồn gốc: Hải quan phối hợp kiểm tra hồ sơ nguồn gốc thủy sản (Giấy chứng nhận khai thác - SC, CC) đối với các lô hàng thủy sản nhập khẩu để gia công, tái xuất.

› Xử phạt: Xử phạt các hành vi nhập khẩu thủy sản không có giấy phép hoặc không đúng quy định về kiểm dịch tại cửa khẩu (phối hợp cùng cơ quan thú y).

5. Nghị định 340/2025/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực Tiền tệ và Ngân hàng

Nghị định 340/2025/NĐ-CP quy định nghiêm ngặt về việc mang ngoại tệ tiền mặt, đồng Việt Nam tiền mặt và vàng khi xuất nhập cảnh.

Thẩm quyền của Hải quan:

› Phát hiện và xử lý: Đây là thẩm quyền cốt lõi. Hải quan có quyền xử phạt các hành vi: Không khai báo hoặc khai báo sai số vàng, ngoại tệ mang theo vượt mức quy định khi qua cửa khẩu.

› Mức phạt: Tùy theo giá trị tang vật vi phạm vượt mức, Hải quan có thể phạt tiền từ vài triệu đến hàng trăm triệu đồng (dẫn chiếu các khung hình phạt tương đương Nghị định 88/2019/NĐ-CP cũ nhưng mức phạt có xu hướng cập nhật theo giá trị tiền tệ mới).

6. Nghị định 341/2025/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính đối với quyền tác giả

Nghị định số 341/2025/NĐ-CP tập trung vào các hành vi xâm phạm quyền tác giả trên môi trường số và hàng hóa xuất nhập khẩu biên giới.

Thẩm quyền của Hải quan:

› Biện pháp tại biên giới: Hải quan có thẩm quyền đình chỉ làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa bị nghi ngờ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (trong đó có quyền tác giả) theo yêu cầu của chủ thể quyền.

› Xử phạt trực tiếp: Xử phạt hành vi xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa sao chép lậu, hàng giả mạo về quyền tác giả (ví dụ: sách, đĩa phần mềm, sản phẩm mỹ thuật ứng dụng).

Trên đây là những chia sẻ từ ECUS - giải pháp phần mềm khai hải quan chuyên nghiệp của Công ty Thái Sơn về việc cập nhật và triển khai đồng bộ các Nghị định mới theo Công văn 13537/CHQ-PC. Công văn mới đã góp phần làm rõ và mở rộng thẩm quyền của cơ quan Hải quan trong xử phạt vi phạm hành chính trên nhiều lĩnh vực. Doanh nghiệp và cá nhân cần chủ động nắm bắt quy định để tuân thủ đúng pháp luật, hạn chế rủi ro và đảm bảo hoạt động xuất nhập khẩu diễn ra thuận lợi, hiệu quả.

Dương Nguyễn