Hải quan được chủ động tạm dừng thông quan hàng hóa nghi giả mạo

Từ ngày 01/3/2026, Thông tư số 06/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính chính thức có hiệu lực, cho phép cơ quan hải quan chủ động tạm dừng thông quan hàng hóa có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý hoặc sao chép lậu mà không cần đơn yêu cầu của chủ thể quyền. Quy định mới này được đánh giá là bước chuyển quan trọng trong cơ chế kiểm soát hàng giả, tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại biên giới và siết chặt quản lý hoạt động xuất nhập khẩu.

1. Cơ quan hải quan có được chủ động tạm dừng thông quan hàng hóa hay không?

Câu trả lời là có. Căn cứ quy định mới nhất tại Thông tư 06/2026/TT-BTC, cơ quan Hải quan được trao quyền chủ động tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu khi có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu, giả mạo chỉ dẫn địa lý hoặc sao chép lậu, mà không phụ thuộc vào việc có hay không có đơn yêu cầu từ chủ thể quyền sở hữu trí tuệ.

Quy định này tạo cơ chế can thiệp sớm, giúp ngăn chặn hàng giả, hàng nhái ngay tại khâu thông quan, thay vì chờ phát sinh yêu cầu xử lý từ phía chủ thể quyền.

Khoản 3, Điều 3, Thông tư 06/2026/TT-BTC xác định rõ: biện pháp tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa nghi ngờ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có thể được thực hiện theo hai cách:

Thứ nhất, theo yêu cầu của chủ thể quyền, nhằm thu thập thông tin và chứng cứ về lô hàng để làm cơ sở yêu cầu xử lý vi phạm hoặc đề nghị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, biện pháp ngăn chặn theo quy định pháp luật.

Thứ hai, do cơ quan hải quan chủ động áp dụng khi trong quá trình kiểm tra, giám sát và kiểm soát phát hiện có căn cứ rõ ràng để nghi ngờ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu là hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ.

Như vậy, quy định mới đã chính thức ghi nhận cơ chế chủ động của cơ quan hải quan, góp phần tăng hiệu quả thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại biên giới và bảo đảm tính kịp thời trong phòng, chống vi phạm.

2. Các nội dung chính của quy định mới theo Thông tư 06/2026/TT-BTC

Thông tư số 06/2026/TT-BTC có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, quy định một số thay đổi lớn trong khâu thông quan, thủ tục hải quan. Trong đó, đáng chú ý:

• Thẩm quyền: Đội trưởng Hải quan nơi đăng ký tờ khai được ra quyết định tạm dừng làm thủ tục hải quan khi có căn cứ rõ ràng nghi ngờ vi phạm.
• Cơ sở nghi ngờ: Dựa trên phân tích cơ sở dữ liệu, thông tin nghiệp vụ hoặc trong quá trình kiểm tra, giám sát hàng hóa.
• Thông báo: Trong vòng 08 giờ làm việc kể từ khi ban hành quyết định tạm dừng, hải quan sẽ thông báo cho chủ thể quyền sở hữu trí tuệ thông qua hệ thống dữ liệu điện tử.
• Phạm vi: Áp dụng rộng rãi bao gồm cả hàng hóa giao dịch qua thương mại điện tử.

Quy định này thay đổi cơ chế từ "thụ động" sang "chủ động", nâng cao năng lực của lực lượng hải quan trong việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và ngăn chặn hàng giả ngay tại biên giới.

3. Trình tự, thủ tục chủ động tạm dừng làm thủ tục hải quan

Khoản 4, Điều 1, Thông tư số 06/2026/TT-BTC Sửa đổi, bổ sung Điều 10a, Điều 10, Thông tư số 13/2020/TT-BTC, quy định trình tự, thủ tục tạm dừng làm thủ tục hải quan như sau:

3.1 Căn cứ và thẩm quyền ra quyết định

Trong quá trình kiểm tra, giám sát, kiểm soát hàng hóa; thông qua phân tích dữ liệu sở hữu trí tuệ hoặc thông tin nghiệp vụ, nếu có căn cứ rõ ràng nghi ngờ hàng hóa là giả mạo nhãn hiệu, giả mạo chỉ dẫn địa lý hoặc sao chép lậu, Đội trưởng Hải quan nơi đăng ký tờ khai ban hành Quyết định tạm dừng làm thủ tục hải quan theo mẫu quy định.

3.2 Thông báo cho các bên liên quan

Trong thời hạn 08 giờ làm việc kể từ khi ban hành quyết định, cơ quan hải quan phải thông báo cho chủ thể quyền hoặc người được ủy quyền hợp pháp và các tổ chức, cá nhân liên quan thông qua Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan.

Trường hợp hệ thống gặp sự cố, việc thông báo được thực hiện bằng văn bản.

3.3 Thời hạn tạm dừng

Thời hạn tạm dừng thực hiện theo:

• Khoản 3, Điều 103, Nghị định 65/2023/NĐ-CP (đối với hàng giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý);
• Khoản 3, Điều 89, Nghị định 17/2023/NĐ-CP (đối với hàng sao chép lậu).

3.4 Xử lý sau khi tạm dừng

Ngay sau khi ban hành quyết định, hải quan tiến hành kiểm tra thực tế hàng hóa và xử lý theo các trường hợp:

+) Không có vi phạm: tiếp tục làm thủ tục hải quan theo quy định.

+) Có vi phạm: xử lý theo quy định pháp luật; nếu có dấu hiệu tội phạm thì chuyển cơ quan có thẩm quyền để điều tra, khởi tố theo Bộ luật Hình sự.

+)Chưa đủ căn cứ kết luận:

• Gửi hình ảnh hàng hóa cho chủ thể quyền (nếu có thông tin liên hệ);
• Yêu cầu các bên cung cấp tài liệu liên quan (catalog, kết luận giám định, tài liệu chứng minh quyền…);
• Thực hiện lấy mẫu giám định theo Điều 201, Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (đã được sửa đổi, bổ sung);
• Phối hợp cơ quan quản lý nhà nước về sở hữu công nghiệp, quyền tác giả, quyền liên quan khi phát sinh tranh chấp hoặc cần xác định phạm vi bảo hộ.

3.5 Trường hợp phát sinh tố tụng và vượt thẩm quyền

• Nếu có khởi kiện dân sự, cơ quan hải quan thực hiện theo ý kiến của Tòa án.
• Trường hợp vụ việc vượt thẩm quyền, phải báo cáo cấp trên trực tiếp để được chỉ đạo xử lý kịp thời.

3.6 Nghĩa vụ thông báo sau xử lý vi phạm

Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày ban hành quyết định xử lý vi phạm hành chính theo Khoản 1, Điều 216, Luật Sở hữu trí tuệ, cơ quan hải quan phải thông báo bằng văn bản cho chủ thể quyền hoặc người được ủy quyền hợp pháp các thông tin liên quan đến lô hàng (người gửi, người nhận, mô tả hàng hóa, số lượng, xuất xứ nếu biết).

Như vậy, việc trao quyền chủ động tạm dừng thông quan theo Thông tư 06/2026/TT-BTC đã thay đổi căn bản cơ chế kiểm soát hàng hóa nghi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, từ thụ động sang chủ động. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần rà soát quy trình pháp lý, hồ sơ chứng minh nguồn gốc và quyền sử dụng nhãn hiệu để hạn chế rủi ro bị tạm dừng thông quan, bảo đảm hoạt động thương mại diễn ra ổn định và tuân thủ quy định pháp luật.

Trên đây là những chia sẻ tử Hải quan điện tử ECUS liên quan đến việc tạm dừng thông quan hàng hóa nghi giả mạo căn cứ theo Thông tư số 06/2026/TT-BTC có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2026. ECUS là giải pháp phần mềm hải quan điện tử giúp doanh nghiệp chủ động khai báo, giám sát và theo dõi tiến trình xử lý hồ sơ. Với ECUS, mọi hoạt động kiểm tra và tạm dừng thủ tục đều được minh bạch, nhanh chóng, đảm bảo tuân thủ pháp luật và giảm thiểu rủi ro trong xuất nhập khẩu.

Dương Nguyễn