Các biện pháp phòng vệ thương mại là gì? Quy định pháp luật và nội dung cần biết

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng, các biện pháp phòng vệ thương mại trở thành công cụ quan trọng giúp Nhà nước bảo vệ ngành sản xuất trong nước trước những tác động bất lợi từ bên ngoài. Việc hiểu đúng bản chất, nguyên tắc và phạm vi áp dụng các biện pháp này không chỉ cần thiết với cơ quan quản lý mà còn đặc biệt quan trọng đối với doanh nghiệp.

1. Biện pháp phòng vệ thương mại là gì?

Hiện nay, pháp luật Việt Nam không đưa ra một định nghĩa cụ thể về biện pháp phòng vệ thương mại. Tuy nhiên, căn cứ theo quy định của Luật Quản lý ngoại thương 2017, biện pháp phòng vệ thương mại được hiểu là các biện pháp thương mại do cơ quan có thẩm quyền áp dụng nhằm hạn chế hoặc kiểm soát hàng hóa nhập khẩu trong những trường hợp nhất định, qua đó bảo vệ ngành sản xuất trong nước trước sự cạnh tranh không lành mạnh từ hàng hóa nước ngoài.

Về bản chất, các biện pháp phòng vệ thương mại:

• Chỉ áp dụng đối với hàng hóa nhập khẩu, không áp dụng cho dịch vụ, đầu tư hay sở hữu trí tuệ.
• Được sử dụng trong các trường hợp có bán phá giá, trợ cấp hoặc nhập khẩu tăng đột biến gây thiệt hại cho ngành sản xuất trong nước.
• Phù hợp với các cam kết quốc tế của Việt Nam trong khuôn khổ Tổ chức Thương mại Thế giới.

Khác với thuế xuất nhập khẩu thông thường mang tính ổn định, các biện pháp phòng vệ thương mại mang tính tạm thời, có điều kiện và có thời hạn.

Đọc thêm: Bảo hộ thương mại là gì? và các biện pháp bảo hộ

2. Nguyên tắc áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại

Việc áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc do pháp luật quy định. Cụ thể:

Thứ nhất, chỉ áp dụng trong phạm vi và mức độ cần thiết, nhằm ngăn ngừa, hạn chế hoặc khắc phục thiệt hại cho ngành sản xuất trong nước. Biện pháp phòng vệ không nhằm cản trở thương mại một cách cực đoan.

Thứ hai, phải tiến hành điều tra minh bạch, công bằng, dựa trên các bằng chứng, số liệu và kết luận điều tra rõ ràng. Việc áp dụng chỉ được thực hiện sau khi có kết luận điều tra hợp lệ.

Thứ ba, công khai thông tin, bao gồm quyết định điều tra, quyết định áp dụng, gia hạn, sửa đổi hoặc chấm dứt biện pháp phòng vệ thương mại.

Thứ tư, tuân thủ nguyên tắc về thuế phòng vệ tạm thời và chính thức, bảo đảm không thu sai, thu vượt hoặc gây thiệt hại không cần thiết cho doanh nghiệp.

3. Các biện pháp phòng vệ thương mại hiện nay tại Việt Nam

Theo quy định pháp luật hiện hành, Việt Nam đang áp dụng 03 biện pháp phòng vệ thương mại, bao gồm:

3.1. Biện pháp chống bán phá giá

Biện pháp chống bán phá giá được áp dụng khi hàng hóa nhập khẩu bị xác định là bán với mức giá thấp hơn giá trị thông thường, gây thiệt hại đáng kể hoặc đe dọa gây thiệt hại cho ngành sản xuất trong nước.

Các hình thức áp dụng phổ biến gồm:

• Áp dụng thuế chống bán phá giá;
• Thực hiện cam kết loại trừ bán phá giá của nhà sản xuất, xuất khẩu nước ngoài nếu được cơ quan điều tra chấp thuận.

3.2. Biện pháp chống trợ cấp

Biện pháp chống trợ cấp được áp dụng trong trường hợp hàng hóa nhập khẩu được hưởng các khoản trợ cấp từ Chính phủ nước xuất khẩu, gây ra hoặc đe dọa gây ra thiệt hại cho ngành sản xuất trong nước.

Các biện pháp chống trợ cấp bao gồm:

• Áp dụng thuế chống trợ cấp;
• Cam kết chấm dứt hoặc giảm trợ cấp;
• Cam kết điều chỉnh giá xuất khẩu;
• Các biện pháp khác theo quy định pháp luật.

3.3. Biện pháp tự vệ

Biện pháp tự vệ được áp dụng khi hàng hóa nhập khẩu gia tăng quá mức vào Việt Nam, gây thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất trong nước, kể cả khi không có hành vi bán phá giá hay trợ cấp.

Các hình thức tự vệ gồm:

• Áp dụng thuế tự vệ;
• Áp dụng hạn ngạch nhập khẩu;
• Áp dụng hạn ngạch thuế quan;
• Cấp giấy phép nhập khẩu;
• Các biện pháp tự vệ khác theo quy định.

4. Vai trò của các biện pháp phòng vệ thương mại đối với doanh nghiệp

• Đối với ngành sản xuất trong nước, các biện pháp phòng vệ thương mại giúp giảm áp lực cạnh tranh bất bình đẳng, tạo điều kiện ổn định sản xuất và đầu tư dài hạn.
• Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, việc hiểu rõ các biện pháp phòng vệ thương mại giúp: Chủ động đánh giá rủi ro pháp lý; điều chỉnh chiến lược giá, thị trường và nguồn cung; đồng thời tuân thủ đúng quy định, tránh bị áp thuế phòng vệ đột ngột.

Trên đây là những chia sẻ từ Hải quan điện tử ECUS về các biện pháp phòng vệ thương mại tại Việt Nam. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng như hiện nay, việc nắm vững các biện pháp phòng vệ thương mại không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp luật mà còn là yếu tố quan trọng trong chiến lược kinh doanh quốc tế của doanh nghiệp.

Nguyệt Nga