Quốc hội thông qua Luật sửa đổi Luật Hải quan: Nhiều quy định mới về hàng hóa thương mại điện tử

Ngày 23/8/2026, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan với 471/474 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành. Luật gồm 4 điều và nội dung được thông qua, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027.

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là việc bổ sung cơ sở pháp lý để kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử. Luật đồng thời đặt ra yêu cầu định danh, xác thực điện tử đối với tổ chức, cá nhân tại Việt Nam mua, bán hàng hóa với nước ngoài qua thương mại điện tử; mở rộng trách nhiệm của các chủ thể trong chuỗi xuất nhập khẩu và thúc đẩy quản lý hải quan trên nền tảng dữ liệu số.

Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan

Sáng 23/8/2026, tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan. Kết quả có 471 trong tổng số 474 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành.

Trước khi Quốc hội biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, thừa ủy quyền của Chính phủ, đã trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu và chỉnh lý dự thảo luật. Theo báo cáo, cơ quan soạn thảo đã tổng hợp 113 lượt ý kiến của đại biểu Quốc hội tại các phiên thảo luận tổ và hội trường để tiếp tục hoàn thiện dự thảo.

Luật được thông qua gồm 4 điều, tập trung sửa đổi các quy định liên quan đến thủ tục hải quan, Cơ chế một cửa quốc gia, quản lý rủi ro, quản lý tuân thủ, hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới và trách nhiệm của các chủ thể tham gia chuỗi xuất nhập khẩu.

Những điểm mới đáng chú ý của Luật Hải quan sửa đổi 2026

1/ Bổ sung quy định quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu qua thương mại điện tử

Luật Hải quan hiện hành được ban hành trong bối cảnh hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới chưa phát triển mạnh như hiện nay. Sự gia tăng nhanh chóng của các giao dịch trực tuyến, đặc biệt là các đơn hàng nhỏ lẻ có yếu tố nước ngoài, đặt ra yêu cầu phải có cơ chế quản lý phù hợp hơn với đặc điểm của loại hình này.

Luật sửa đổi đã bổ sung quy định về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử. Đây là bước quan trọng nhằm đưa hoạt động mua bán hàng hóa xuyên biên giới qua nền tảng số vào khuôn khổ quản lý hải quan rõ ràng hơn.

Tuy nhiên, luật mới chủ yếu quy định các nguyên tắc cơ bản. Những vấn đề có tính kỹ thuật như ngưỡng giá trị hàng hóa phải thực hiện thủ tục hải quan, quy trình khai báo, phương thức kiểm tra, lộ trình áp dụng và cơ chế xử lý đối với số lượng lớn đơn hàng giá trị nhỏ sẽ tiếp tục được Chính phủ quy định chi tiết.

Cách tiếp cận này nhằm cân bằng hai yêu cầu: bảo đảm kiểm soát hàng hóa, thu đúng và đủ nghĩa vụ tài chính, phòng chống gian lận; đồng thời hạn chế nguy cơ gây ùn tắc đối với các lô hàng thương mại điện tử vốn có số lượng rất lớn và yêu cầu xử lý nhanh.

Vì vậy, doanh nghiệp chưa nên hiểu rằng kể từ ngày luật có hiệu lực, mọi đơn hàng thương mại điện tử xuyên biên giới đều mặc nhiên phải áp dụng cùng một quy trình như hàng hóa xuất nhập khẩu truyền thống. Phạm vi, ngưỡng giá trị và thủ tục cụ thể còn phụ thuộc vào các nghị định, thông tư hướng dẫn được ban hành trong thời gian tới.

2/ Người mua, bán hàng hóa qua thương mại điện tử phải định danh, xác thực điện tử

Một nội dung mới có tác động trực tiếp đến các giao dịch xuyên biên giới là yêu cầu tổ chức, cá nhân tại Việt Nam khi mua, bán hàng hóa với nước ngoài qua thương mại điện tử phải thực hiện định danh và xác thực điện tử.

Quy định này giúp cơ quan quản lý xác định rõ chủ thể thực hiện giao dịch, hạn chế tình trạng sử dụng thông tin không chính xác, chia nhỏ đơn hàng hoặc lợi dụng thương mại điện tử để gian lận về thuế, nguồn gốc và chính sách quản lý hàng hóa.

Chủ quản nền tảng thương mại điện tử cũng có trách nhiệm kết nối với hệ thống xử lý dữ liệu thương mại điện tử của cơ quan hải quan để phục vụ việc định danh, xác thực và trao đổi thông tin. Trách nhiệm kết nối dữ liệu còn được đặt ra đối với chủ quản nền tảng thương mại điện tử nước ngoài không có trụ sở tại Việt Nam.

Dù vậy, doanh nghiệp cần lưu ý rằng luật mới đặt ra nguyên tắc, còn phương thức định danh, loại tài khoản được sử dụng, dữ liệu phải cung cấp và lộ trình áp dụng cho từng nhóm chủ thể sẽ do Chính phủ quy định cụ thể. Đây sẽ là một trong những nội dung quan trọng cần theo dõi khi văn bản hướng dẫn được ban hành.

3/ Mở rộng trách nhiệm của các chủ thể trong chuỗi xuất nhập khẩu

Hoạt động xuất nhập khẩu hiện nay không chỉ có chủ hàng và cơ quan hải quan. Một giao dịch có thể liên quan đến nền tảng thương mại điện tử, doanh nghiệp bưu chính, đơn vị chuyển phát nhanh, doanh nghiệp vận chuyển, đơn vị khai thuê hải quan và các tổ chức cung cấp dịch vụ quá cảnh, trung chuyển.

Luật sửa đổi mở rộng và làm rõ trách nhiệm của một số nhóm chủ thể trong chuỗi này, gồm doanh nghiệp bưu chính, doanh nghiệp chuyển phát nhanh quốc tế, chủ quản nền tảng thương mại điện tử và người thực hiện dịch vụ quá cảnh, trung chuyển hàng hóa.

Việc bổ sung trách nhiệm không chỉ nhằm xác định ai là người thực hiện hoặc hỗ trợ thực hiện thủ tục hải quan. Quan trọng hơn, mỗi chủ thể có thể phải cung cấp, truyền nhận và chịu trách nhiệm về một phần dữ liệu phát sinh trong quá trình giao dịch, vận chuyển và giao nhận hàng hóa.

Điều này cho thấy mô hình quản lý hải quan đang chuyển dần từ việc tập trung kiểm tra một bộ hồ sơ tại thời điểm thông quan sang quản lý toàn bộ chuỗi dữ liệu. Thông tin về người mua, người bán, đơn hàng, thanh toán, vận chuyển và khai báo hải quan có thể được kết nối để phục vụ phân tích rủi ro và kiểm tra tuân thủ.

4/ Không yêu cầu doanh nghiệp nộp lại dữ liệu đã được chia sẻ

Nội dung không yêu cầu nộp lại bản giấy đối với dữ liệu đã chia sẻ được nêu trong báo cáo giải trình dự luật.

Luật sửa đổi làm rõ cơ chế phối hợp và chia sẻ dữ liệu thông qua Cơ chế một cửa quốc gia. Theo đó, đối với dữ liệu đã được chia sẻ qua hệ thống, cơ quan thực hiện thủ tục không yêu cầu người dân, doanh nghiệp nộp lại hoặc xuất trình thêm bản giấy.

Đây là thay đổi có ý nghĩa thiết thực đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Trước đây, một loại thông tin hoặc chứng từ có thể phải khai báo, gửi hoặc xuất trình cho nhiều cơ quan khác nhau. Việc khai thác dữ liệu dùng chung có thể giảm tình trạng nộp đi, nộp lại hồ sơ, qua đó tiết kiệm thời gian và chi phí tuân thủ.

Tuy nhiên, để hưởng lợi đầy đủ từ quy định này, dữ liệu ban đầu phải chính xác, có cấu trúc thống nhất và được chia sẻ thành công giữa các hệ thống. Nếu thông tin giữa hợp đồng, hóa đơn, vận đơn, giấy phép chuyên ngành và tờ khai hải quan không đồng nhất, doanh nghiệp vẫn có thể phải giải trình hoặc điều chỉnh.

Do đó, nguyên tắc “không yêu cầu nộp lại dữ liệu” không làm giảm trách nhiệm kiểm tra tính chính xác của hồ sơ. Ngược lại, chất lượng dữ liệu điện tử sẽ trở thành yếu tố ngày càng quan trọng trong quá trình thông quan và hậu kiểm.

5/ Tăng cường ứng dụng công nghệ và phát triển hải quan số

Luật sửa đổi tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý cho mô hình hải quan số, hải quan thông minh, trong đó dữ liệu điện tử trở thành nền tảng của hoạt động tiếp nhận hồ sơ, quản lý rủi ro, giám sát hàng hóa và kiểm tra sau thông quan.

Nguồn lực cho đầu tư hạ tầng hải quan số được ưu tiên. Phạm vi ứng dụng công nghệ cũng được mở rộng, bao gồm công nghệ thông tin, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong các khâu nghiệp vụ.

Điều này có thể giúp cơ quan hải quan phân tích thông tin nhanh hơn, tập trung kiểm tra các lô hàng có dấu hiệu rủi ro và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tuân thủ tốt. Đồng thời, luật cũng dự liệu cơ chế xử lý khi hệ thống gặp sự cố và giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ hoặc doanh nghiệp tại vùng sâu, vùng xa thực hiện thủ tục hải quan.

Về dài hạn, thay đổi quan trọng không chỉ nằm ở việc chuyển hồ sơ giấy sang hồ sơ điện tử. Hải quan số đòi hỏi dữ liệu được chuẩn hóa ngay từ đầu, có khả năng kiểm tra tự động và kết nối giữa hệ thống của doanh nghiệp với cơ quan quản lý.

Luật Hải quan sửa đổi sẽ có hiệu lực từ khi nào?

Theo Điều 3 của văn bản được Quốc hội thông qua, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027. Luật cũng có các quy định chuyển tiếp đối với kho bảo thuế, kho ngoại quan, địa điểm thu gom hàng lẻ và hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế.

Lưu ý: Luật được Quốc hội thông qua ngày 23/8/2026 nhưng chưa áp dụng ngay. Thời điểm có hiệu lực theo nội dung được thông qua là ngày 01/3/2027. Trước thời điểm này, doanh nghiệp vẫn thực hiện theo các quy định hiện hành, đồng thời theo dõi văn bản hướng dẫn và kế hoạch triển khai của cơ quan quản lý.

Khoảng thời gian từ khi luật được thông qua đến khi có hiệu lực là giai đoạn để Chính phủ, Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan xây dựng quy định chi tiết; đồng thời giúp doanh nghiệp chuẩn bị về quy trình, nhân sự và hệ thống công nghệ.

Doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần chuẩn bị gì?

Trước hết, doanh nghiệp nên theo dõi các nghị định và thông tư hướng dẫn. Nhiều nội dung quan trọng như ngưỡng giá trị hàng hóa thương mại điện tử, quy trình kiểm tra, phương thức kết nối dữ liệu và lộ trình định danh điện tử chưa được quy định cụ thể ngay trong luật.

Thứ hai, doanh nghiệp cần rà soát quy trình khai báo và lưu trữ dữ liệu. Thông tin từ hợp đồng, hóa đơn thương mại, vận đơn, danh mục hàng hóa, giấy phép và tờ khai cần được quản lý thống nhất, hạn chế nhập liệu lặp lại hoặc sai lệch giữa các bộ phận.

Thứ ba, doanh nghiệp nên đánh giá khả năng kết nối, trao đổi dữ liệu điện tử với cơ quan hải quan và các bên liên quan. Với doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thương mại điện tử, bưu chính, chuyển phát nhanh hoặc logistics, yêu cầu này càng đáng lưu ý vì trách nhiệm cung cấp và kết nối dữ liệu có thể được quy định cụ thể hơn.

Cuối cùng, doanh nghiệp cần chủ động cập nhật phần mềm khai báo hải quan. Khi biểu mẫu, chỉ tiêu thông tin, quy trình nghiệp vụ hoặc chuẩn kết nối thay đổi, phần mềm phải được nâng cấp kịp thời để hạn chế lỗi khai báo và gián đoạn hoạt động xuất nhập khẩu.

Đây cũng là vai trò ngày càng quan trọng của các giải pháp phần mềm khai hải quan điện tử như ECUS - Phần mềm hỗ trợ lập và truyền tờ khai, phần mềm còn cần đồng hành với doanh nghiệp trong việc chuẩn hóa dữ liệu, cập nhật quy định nghiệp vụ và thích ứng với mô hình quản lý hải quan dựa trên kết nối số.

Luật Hải quan sửa đổi cho thấy một chuỗi chuyển đổi khá rõ: hoàn thiện khung pháp lý để phát triển hải quan số; lấy dữ liệu điện tử làm nền tảng; tăng kết nối giữa cơ quan quản lý, nền tảng và doanh nghiệp; từ đó yêu cầu doanh nghiệp chuẩn hóa quy trình và nâng cao năng lực quản trị dữ liệu. Trong bối cảnh này, phần mềm hải quan sẽ trở thành một mắt xích quan trọng hơn trong hoạt động tuân thủ và vận hành xuất nhập khẩu.

Trong thời gian tới, ECUS sẽ tiếp tục cập nhật các quy định hướng dẫn thi hành Luật Hải quan sửa đổi và những thay đổi có liên quan đến hoạt động khai báo, quản lý dữ liệu hải quan của doanh nghiệp.

Doanh nghiệp cần hỗ trợ nghiệp vụ khai hải quan vui lòng liên hệ tổng đài hỗ trợ 24/7 để được hướng dẫn:

• Khu vực Miền Bắc: 1900 4767
• Khu vực Miền Trung & Miền Nam: 1900 4768
• Hoặc tham gia Zalo Cộng đồng hỗ trợ PM HQĐT ECUS 3

Tài Phạm